Ngày Thế giới phòng chống bệnh tiểu đường (14-11) năm nay đưa ra con số 415 triệu người mắc bệnh tiểu đường và con số này sẽ lên 642 triệu vào năm 2040. Ở VN, chưa có con số chính thức nhưng tốc độ gia tăng người mắc bệnh tiểu đường thuộc nhóm cao nhất thế giới.

Nguyên nhân chính gây ra bệnh tiểu đường là do nồng độ đường glucose trong máu cao. Điều này sẽ làm tràn glucose vào trong nước tiểu. Vì vậy cho nên tên đầy đủ của bệnh tiểu đường là diabetes mellitus có nghĩa là “dòng chảy mật ong”.

Tiểu đường là thế giới thu nhỏ của quá trình lão hóa. Ở những người mắc bệnh tiểu đường không được kiểm soát tốt thì nhiều bệnh suy thoái như bênh mạch máu, bệnh tim, rụng răng sớm, và nhiều tình trạng khác nữa, sẽ xảy ra sớm hơn và nặng hơn so với những người không bị tiểu đường.

Rất nhiều người cho rằng bị tiểu đường là vì ăn quá nhiều đồ ngọt. Nhưng sự thật là tiểu đường xảy ra đơn giản là do bạn ăn quá nhiều trong một thời gian dài.

Chế độ ăn uống của phương Tây có nhiều đường và carbonhydrat từ đường dễ dẫn đến bệnh tiểu đường cũng như muối với bệnh cao huyết áp. Các loại thức ăn nhanh, thức ăn chế biến sẵn, đồ uống đóng lon toàn đường và hóa chất (mà vẫn được quảng cáo là tự nhiên) tràn lan ngoài thị trường. Những thức ăn này có chứa ít hoặc không chứa chất xơ so với chế độ ăn uống tự nhiên mà lịch sử tiến hóa đã chọn lọc cho chúng ta.

Ở thời kỳ đồ đá, đường, mỡ và muối không được cung cấp đầy đủ. Để sống sót qua những thời gian đói kém, con người đã quen dần với tình trạng thiếu đường. Việc đó hoàn toàn hợp lý vào cái thời kỳ chưa có các cửa hàng tạp hóa hay siêu thị, chưa có nước ngọt đóng chai hay cửa hàng gà rán. Còn bây giờ thì hệ thống cung cấp năng lượng của thế kỳ 21 đã quá dồi dào, nhưng bộ máy xử lý năng lượng của chúng ta vẫn hoạt động như thời đồ đá.

Tức là cơ thể chúng ta vốn được thiết kế để hoạt động với nồng độ đường thấp, nên khi ta ăn quá nhiều và buông lỏng mình trong cách sống ít vận động, thì ta sẽ không có khả năng chuyển hóa hết lượng đường dư thừa và hệ thống chuyển hóa của chúng ta bị rối loạn chức năng. Hệ quả là các hormon trong cơ thể sẽ chặn đứng khả năng của insulin trong việc làm cho các cơ tiêu thụ đường. Nếu quá trình chuyển hóa của chúng ta kém hiệu quả thì đường sẽ tích tụ lại trong máu thay vì được cung cấp cho tế bào.

Có một điểm thú vị là người ta thường đổ lỗi bệnh tiểu đường là do ảnh hưởng của lối sống phương Tây. Nhưng các con số thống kê lại cho thấy, những người phương Tây, nhất là những người có học hành sống ở đô thị lại chiếm tỉ lệ mắc bệnh tiểu đường nhỏ hơn so với các nước đang phát triển.

Điều này có thể được giải thích là những người có giáo dục phương Tây tiếp cận với thức ăn nhanh và công việc ít vận động đến thời điểm này chắc đã nghe nói rằng thức ăn nhanh là không lành mạnh và nên tập thể dục. Trong khi đó, lời khuyên này vẫn còn chưa đến với những người thành thị tại VN và nhiều nước đang phát triển khác. Các cửa hàng đồ ăn nhanh, cửa hàng tiện lợi vẫn mọc lên như nấm sau mưa còn những công ty sản xuất nước từ đường và hóa chất, hương liệu đã bắt đầu có lãi sau thời gian dài thua lỗ.

Điều nguy hiểm hơn nữa, sự lây lan nhanh chóng của thức ăn nhanh cũng làm cho dân cư thu nhập thấp phải đối mặt với nguy cơ bệnh tiểu đường. Các cửa hàng thức ăn nhanh ở góc phố đầy các bậc cha mẹ và con cái vào buổi tối còn các cửa hàng tiện lợi đầy học sinh đến ăn trưa. Bệnh tiểu đường không còn là bệnh của người giàu nữa mà sẽ là vấn để của cả người có thu nhập thấp. Điều đáng buồn hơn nữa là người nghèo hơn thì dễ bị biến chứng bệnh tiểu đường hơn vì họ không có chất lượng chăm sóc sức khỏe tốt.

Hơn 2.000 năm trước, các thầy thuốc Ấn Độ đã ghi lại những trường hợp của “nước tiểu mật ong” và nhận xét rằng căn bệnh này “truyền từ thế hệ này sang thế hệ khác trong hạt giống” và cũng bị ảnh hưởng bởi một “chế độ ăn uống ngu ngốc”.

Nếu bạn có người thân như cha mẹ, anh chị em ruột mắc bệnh tiểu đường thì bạn sẽ có nguy cơ mắc bệnh tiểu đường cao hơn 10 lần.

Nhưng chưa hẳn chúng ta đã thua trong cuộc chiến với bệnh tiểu đường. Chính chúng ta là người tạo ra lối sống sống mới cho nên cũng có thể kiểm soát nó. Cái chết ngọt ngào của bệnh tiểu đường chỉ có thể giết chết chúng ta nếu chúng ta cho phép nó (Jared Diamond).

Ngoài yếu tố di truyền thì bệnh tiểu đường còn phụ thuộc vào các yếu tố môi trường và lối sống. Ngay cả khi mang các yếu tố di truyền dẫn đến bệnh tiểu đường, bạn không nhất thiết sẽ mắc bệnh này. Những yếu tố ngoài di truyền có thể kiểm soát được trong đó đặc biệt là thừa cân, ít tập thể dục, ăn nhiều calo và tiêu thụ nhiều đường hay chất béo.

Với hầu hết mọi người, tiểu đường type 2 có thể kiểm soát được. Chỉ cần giảm cân ngay lập tức, bạn sẽ nhận thấy sự thay đổi trong phản ứng của cơ thể đối với insulin, làm tan biến quá trình gắn đường với protein.

Thế cụ thể là làm gì?

-Bạn chỉ cần làm ba việc quan trọng: kiểm soát huyết áp, đi bộ 30 phút mỗi ngày và giữ cho đường huyết ổn định.

- Tất cả thức ăn bất kể là protein trong thịt bò, chất béo trong mỡ heo, hay carbonhydrat trong bánh mì (tinh bột) đều chuyển hóa thành glucose (đường). Khi bạn bị kháng insulin thì các tế bào trong cơ thể không hấp thu hết lượng đường dư thừa. Thế là nồng độ đường trong máu tăng vọt.

Vì vậy, hãy tìm đường giấu trong thức ăn bằng cách đọc nhãn trên bao bì. Bất kỳ chất nào kết thúc bằng “ose” đều là đường bổ sung, đường đơn như sucrose (đường mía), glucose, maltose (đường lên men tinh thể mía), fructose hay các loại rượu đường có đuôi –ol. Ồ, hóa ra chúng có mặt trong tất cả các loại nước ngọt mà uống vào. Túm lại là hãy loại bỏ hoặc hạn chế tối đa sử dụng chúng!

-Một số nghiên cứu cho thấy nhân sâm, quế và trà giúp làm tăng khả năng cảm thụ của insulin, và do đó giảm nguy cơ lão hóa của bệnh tiểu đường. Uống cà phê (không đường) cũng giúp làm giảm sự kháng insulin và giảm phát triển của tiểu đường khoản 25%.

-Hãy quan tâm đến hạt Chia. Hạt Chia sau khi thu hoạch còn nguyên, không chế biến giàu omega 3 là một trong những thưcj phẩm có hoạt tính chống oxy hóa cao nhất. Một nghiên cứu cho thấy ăn 30g hạt Chia với bánh mì sẽ làm giảm nồng độ các tinh thể glucose sắc nhọn trong máu ngay một giờ sau khi ăn. Một nghiên cứu khác cho thấy, hạt Chia làm giảm huyết áp và giảm các vấn đề về tim. Vậy nên hãy tận dụng quà tặng của thiên nhiên này, mỗi ngày dùng 2 lần, mỗi lần 20g hạt Chia nhé.